АҚЫН — МАМАНДЫҚ ЕМЕС, ДИАГНОЗ!

Кеше көрнекті қазақ ақыны Есенғали Раушановты еске алу кеші өтті. Ақынның достары оның өмірі мен шығармашылығын еске алып, жырларын оқыды. Бірте-бірте Есенғали залға қайта келгендей болды. Естелік болып емес, өз өлеңдері арқылы бізбен әлі де сөйлесіп отырған тірі адамдай сезілді.

Иә, адам қанша өмір сүрсе, сонша уақыт өлең оқиды. Өйткені өлеңсіз өмірімізден біртіндеп биіктік жоғалады. Күнделікті күйбең, қарбалас, есеп-қисап, телефон қоңыраулары, таусылмайтын тіршілік қалады. Поэзиясыз өмір — аспаны жоқ пейзаж секілді.

Ақын жанды емдемейді. Оның өзі — дерт, жүйке, жүректің ішкі шегі мен шері. Ол өзгелер байқамай өте шығатын нәрсені сезеді. Көпшілік естімейтін үнді естиді.

Сондықтан ақындар көбіне жайлы адам бола бермейді. Оның үстіне, неге екені белгісіз, ақындар ұзақ өмір сүре бермейді дейді. Өйткені олар өздеріне тым көп жүк артады — өзгенің уайымын, өзгенің қайғысын, өзгенің қуанышын.

«Талантқа ақыл қосылса, оның оғы көбіне нысанадан жаңылмайды» деген сөз бар. Бірақ нағыз ақын бәрібір мерген емес. Ол — өмір бойы сезімнің шетімен жүріп, қарапайым адамның сөзбен айтып жеткізе алмайтын сырын атауға тырысатын адам.

Поэзия — адамның бойындағы ең шынайы, ең сыршыл дүниенің бәрі.

Сондықтан Есенғалиды ұмыту қиын. Оның бойында сирек кездесетін бір қасиет бар еді — қарапайым нәрсенің өзінен тылсым сыр табатын. Мысалы, Жаңа жыл неге қыста басталады, неге күзде басталмайды? Бір қарағанда, баланың ойындай көрінетін қарапайым сұрақ. Ал Есенғалидың қолында сол сауалдың өзінен уақыттың, табиғаттың, адам ғұмырының терең сыры ашылып кетеді.

Оның туған жерімен — даламен, желмен, ағашпен, құспен — үздіксіз сырласуы да сондай. Есенғали үшін табиғат ешқашан жай ғана көрініс болған емес. Ол адаммен бірге өмір сүрді, адаммен бірге тыныстады, бірге алаңдады, бірге жылады, бірге жадында сақтады.

Нағыз ақыннан кейін осындай дүние қалады: кітаптары мен өлең жолдары ғана емес, әлемге қараудың өзгеше бір тәсілі қалады. Есенғалидан кейін бұрын күнде көріп жүрген дүниелерге бұрынғыдай қарау мүмкін емес.

Поэзияның басты құдіреті де, бәлкім, осында шығар.

Ақын — мамандық емес. Ақын — диагноз. Ал бұл диагноз бір рет қойылса, адам өз ішінде сөздің қалай тербеліп, қалай үн қатып тұрғанын естімей өмір сүре алмайды. 

Бигелді Ғабдуллин,

Фейсбук парақшасынан