Valyuta bağamı USD: 332.20 | EUR: 355.50 | CNY: 48.00

DEKELBAEVTIÑ DAÑĞAZA ÄREKETI

 

Jwırda Feysbwk älewmettik jelisinde jäne «Abay.kz» saytında 1986 jılğı Jeltoqsan köterilisi kezinde alañğa şıqqandardıñ biri Erlan Dekelbaevtıñ «Tarïxï kitaptarğa meni «satqın» dep jarïyalatqan – Muxtar Şaxanov» degen mälimdemesi şıqtı. Onda mınaday joldar bar:

«Muxtar ağa, munıñ barlığı öziñiz basqarğan «Jeltoqsan komïssïyasınıñ qorıtındısınan» alınğan. Siz bul qorıtındığa qolıñızdı qoyıp, meni komïssïyanıñ qorıtındısımen satqın dep tarïxtı burmaladıñız. Meni urpaq aldında masqaralap otırsızdar. Bükil kitaptardıñ işinde badıraytıp turıp, «Ïsabekov Säbïtti» satqan dep oyıp turıp, jalğız mağan ğana qorıtındı şçığarğanıñızğa añ-tañ qalıp otırmın. Nege sonşa mağan ğana qadalıp qalğansız? Muxtar ağa, siz arız jazıp kelgen 21 adamdarıñızben birge qosa 22 adam bolıp meniñ arqama pışaq suqtıñız. Eñ bolmağanda erkek qusap sol pışaqtıñ birewin nege meniñ kewdeme qadamadıñızdar, Muxtar ağa?»

 

Endi osı söylemderge oy jügirtip, saralap körelik.

Ras, men 1986 jılğı Jeltoqsan şındığın aşwmen jäne oğan tüpkilikti bağa berw jumısımen şuğıldanıp jürgenimde Amanjol Nälibaev bastağan jeltoqsanşılardıñ jäne onı qoldawşılardıñ ülken tobı komïssïyağa 21 adam qol qoyğan arnayı xattı äkelip tapsırğan. Sol xattıñ işinde Erlan Dekelbaevtıñ jeltoqsanşı Säbït Ïsabekovtiñ sottalwına sebepker bolğanı aytıladı. Komïssïya müşeleriniñ jäne jeltoqsan şındığına aralasıp jürgen özge de qoğam qayratkerleriniñ muqïyat türde talqılawınan keyin komïssïya şeşimine mınaday joldar endirilgen eken:

«Ïsabekov S.K., tyajelo ranennıy 18 dekabrya, bıl pomeşçen v tyuremnwyu bol’nïcw KGB. Protïv nego bılo vozbwjdeno wgolovnoe delo (sledovatel’ Egorov). Na osnovanïï edïnstvennogo pokazanïya drwgogo obvïnyaemogo – Dekelbaev E.A. – Ïsabekov oswjden vposledstvïï na 6 let lïşenïya svobodı.»

 

Bul mälimettiñ tergewşi Egorov qatısqan arnayı sot şeminen alınğanı körinip tur. 21 adamnıñ komïssïyağa jazğan xatı da E.Dekelbaev twralı bolatın. Ol xattı öz murağatımnan izdep tabw üşin bälkim aydan asa waqıt qajet şığar. Biraq xat kezinde gazetke de jarïyalanğan sïyaqtı edi.

Endi E.Dekelbaevtıñ «jalğız mağan ğana qorıtındı şığarğandarıñızğa añ-tañ qalıp otırmın» degeni sawatsızdıq, payımsızdıq emes pe? 1986 jılğı Jeltoqsan oqïğasın tekserw komïssïyasınıñ tujırımdamasında jüzden astam adamdardıñ atı-jöni jäne jasağan isteri bayandaladı. Komïssïya tek Dekelbaev isimen şuğıldanğan bolsa, onıñ nesi komïssïya. Ekinşiden, E.Dekelbaev «meni komïssïyanıñ qorıtındısımen satqın dep tarïxtı burmaladıñız» degen pikir bildiredi. Kördiñizder me, ol özin tarïxqa aynaldırıp otır. Dekelbaev tarïxpen sıbaylas bolatınday qanday is tındırıptı. Biraq dälelsiz jäne sebepsiz pikir aytıp 1986 jılğı Jeltoqsan şındığın äygilegen komïssïyağa şïrek ğasırdan soñ orınsız küye jaqqanı üşin Dekelbaevtıñ jeltoqsan tarïxında qalwı äbden mümkin. Äytpese, mına äreketin qalay tüsinwge boladı?

Köp jıl burın meniñ «Jazager jadı kosmoformwlası» («Şıñğıs xannıñ pendelik qupïyası») attı öleñmen jazılğan romanımnıñ töñireginde örbigen Şıñğıs xan twralı aytıs pen dawda Muxtar Mağawïn Bekdilda Aldamjarov degen jigitti özine qolşoqpar etip alıp, Şıñğıs Aytmatov ekewmizge şaması jetkenşe qara küye jaqtırdı. Meniñ «darın, qabilet atawlıdan jurday, müldem aqın emes» ekenimdi däleldep baqtı. Al, Ş.Aytmatovtıñ birde bir esi durıs şığarmasınıñ joqtığın ayta kelip, kezinde onıñ älem ädebïetiniñ ulı tulğası Lwï Arogon «Maxabbat twralı eñ tamaşa xïkaya» dep ardaqtağan «Jämïla» attı twındısın mazmunsız, mağınasız, eñ naşar şığarma dep bağalaptı. Bizdiñ aramızdağı dawmen aynalısıp jürgen Almatı qalası, Medew awdandıq sotı özderinşe «Osı azamattıñ esi durıs pa eken?» degen küdikke tirelip, qaladağı Kablwkov köşesiniñ boyında ornalasqan psïxïkalıq sawıqtırw (jındıxana) ortalığına xat jibergen eken, olar Bekdilda Aldamjarovtıñ 22 jıl boyına, jındıxanada tirkewde turğanın äygilep, bas därigeri qol qoyıp, arnayı xat joldaptı. Sol xattıñ baspasözde jarïyalanwı aramızdağı dawdı sap tıyıp, jurt arasındağı bedelimizge süyeniş bolğan edi.

Quday onıñ betin arı burğay, äytse de E.Dekelbaev twralı da joğarıdağıday oyğa tirelgenimdi jasıra almaymın.

Jeltoqsan köterilisiniñ şındığın äygilew barısında 5 komïssïya jumıs jasadı. Men basqarğan 4-şi komïssïya oqïğağa kinäli 41 adamnıñ atı-jönin jarïyalap, M.S.Gorbaçev basqarğan KOKP Ortalıq Komïtetiniñ, onıñ Sayasï Byurosınıñ qılmıstı isterin komïssïya şeşimi arqılı bükil dünïejüzine äygilegen şaqta, G.Kolbïn M.Gorbaçevke kirip, KSRO Qawipsizdik komïteti, KSRO Işki Ister mïnïstrligi, KSRO Prokwratwrasımen birlesken arnayı komïssïya qurğızıp,bizdiñ komïssïyanıñ isin joqqa  şığarwğa jumıs jasağanın jurttıñ köbi bile bermeydi. Keyinnen meniñ KSRO Prezïdenti Gorbaçevti Konstïtwcïyalıq sotqa bergenimdi jäne M.Gorbaçevtan 1986 jılğı Jeltoqsan köterilisi kezinde jasağan ädiletsizdigi üşin bükil qazaq xalqınan keşirim suratqanımdı da birew bilip, birew bilmewi mümkin. Küni büginge deyin sol Jeltoqsan şındığın äygilegenimizge  rïza  emes  adamdar, anda-sanda  bolsada boy körsetip turadı.

Äytpese, Dekelbaev mırza sol kezde-aq öziniñ komïssïya şeşimine engenin jaqsı biledi. Tipti onıñ öz kinäsin moyınday otırıp, komïssïya şeşiminen öz esimin alıp tastaw twralı ötiniş aytqanı da keybirewlerdiñ esinde qalıptı. Söyte tura Dekelbaev komïssïyanıñ 100-den astam jumısşı tobınıñ arasında jürip, keybir isterimizge qolğabıs tïgizgenin de joqqa şığarmaymız. Arağa şïrek ğasırdan astam waqıt tüskende E.Dekelbaev özin sütten aq, swdan taza etip körsetip, ayqay kötergeni qalay? Qolında däleli bolsa, sol kezde nege özin aqtap alwğa tırıspadı? Bizdiñ uğımımızşa, Dekelbaev mırzanı jasırın qoldawşılardıñ işinde 1986 jılğı Jeltoqsan köterilisiniñ jäne onıñ rwxanï bedelin qorğağan komïssïyanıñ abıroyın tüsirgisi keletin birewler bar sïyaqtı.

Jarïyalanğan mälimdemesiniñ soñına taman E.Dekelbaev bılay dep küş körsetedi:

«Siz jäne kitaptı şığarwşılar (Berik Äbdiğalïulı, Qayım-Munar Täbey, Mäwlen Äşimbaev, Asqarov Älibekter bolıp) press-konferencïya uyımdastırıp, el-jurt aldında öreskel qatelikteriñizdi moyındap, meni tarïx aldında aqtañızdar… Eger bas tartıp, meni osınday «satqın» küyde qaldıra beretin bolsañızdar, men barlıqtarıñızdı sotqa tartamın!»

 

Kerisinşe, negizsiz, payımsız ayıptawı üşin, mağan jäne bükil komïssïya müşeleriniñ jasağan isine köleñke tüsirwge tırısqanı üşin, Erlan Dekelbaev öz mälimdemesin jarïyalağan sayttarda, menen ğana emes bükil komïssïya müşelerinen jäne komïssïya müddesine jasqanbay qol uşın bergen xalıq qaharmanı Qasım Qaysenov, xalıq jazwşısı Safwan Şäymerdenov sekildi ağalar basqarğan jumısşı tobınan keşirim suramasa, onda bul jalaqor mırzanı komïssïya müşeleri jäne komïssïya jumısına tikeley qatıstı adamdardıñ, sotqa tartwğa mümkindigi bar.

 

Muxtar ŞAXANOV,

1986 jılğı Jeltoqsan oqïğasınıñ şındığın aşw jäne oğan

tüpkilikti bağa berw komïssïyasınıñ teñ törağası,

Qazaqstannıñ Xalıq jazwşısı,

Qırğızstannıñ Xalıq aqını,

«Türki tildes xalıqtar arasındağı

eñ üzdik älem aqını» sıylığınıñ ïegeri



21 pikir jazılğan

Pikir jazw
  1. admin Author 10 Qañtar, 2017, 19:40

    DEKELBAEVTIÑ DAÑĞAZA ÄREKETI
    Jwırda 1986 jılğı Jeltoqsan köterilisi kezinde alañğa şıqqandardıñ biri Erlan Dekelbaevtıñ «Tarïxï kitaptarğa meni «satqın» dep jarïyalatqan – Muxtar Şaxanov» degen mälimdemesi şıqtı.
    Bizdiñ uğımımızşa, Dekelbaev mırzanı jasırın qoldawşılardıñ işinde 1986 jılğı Jeltoqsan köterilisiniñ jäne onıñ rwxanï bedelin qorğağan komïssïyanıñ abıroyın tüsirgisi keletin birewler bar sïyaqtı.
    http://www.qazaquni.kz/2017/01/10/63044.html

    Jawap jazw
  2. Anargul Shalqynbay 10 Qañtar, 2017, 21:14

    Kim ne desede M.Şaxanovtay qazaqtıñ rwxın eşkim kötere almağan. Bos sözdi qoyu kerek qoy.

    Jawap jazw
  3. Maxambet 10 Qañtar, 2017, 21:15

    Şaxanovqa eşkim şañ juqtıra almaydı, kim ne istese de.

    Jawap jazw
  4. Patrïot 10 Qañtar, 2017, 21:17

    Muxtar ağa sonday tükke turğısız adam üşin köñil awdarmañız. Siz qazaqtıñ birtwar Asqar tawısız

    Jawap jazw
  5. Mağjan 10 Qañtar, 2017, 21:18

    Muxtar ağanıñ batır ekenine kümän keltirwşiler köp ottağandı qoyıñdar! Muxañ söz joq batır aqın, onıñ batırlığı men erligin dünïejüzi bayağıda moyındap qoyğan. Jeltoqsan oqïğasınan keyin, küni keşe ğana bolğan jerdi qıtaylarğa satwğa qarsı jalpıxalıqtıq erewil boldı. Sonda Muxañ ğana qasqayıp turıp komïssïyada bar şındıqtı ayttı ğoy, sonda sender qayda qaldıñdar jalaqor bïşaralar! Muxañ Qazaqtıñ ulı tulğası, tulğağa jala japqandar tuqımsız qalmañdar, bayqañdar!

    Jawap jazw
  6. Bek 10 Qañtar, 2017, 21:19

    Tusaq qoy tüsten keyin mañıraydı. 25 -30 jıldan keyin oyanğanıñnıñ özi kim ekeniñnen xabar beredi. Namıstı er kitap şıqqannan keyin 25 mïnwtqa şıdamay sol alañğa barıp jatar edi. Jaw ketken soñ qılışıñdı tasqa şap. Twsaq qoydı tüsten öriske şığarğan adam kim özide oñbas,qazaq degen ultqa jağılğan qara küyeni qalay ketirgenin körgiñ kelse 1986 jılğı Muqañ ağamızdıñ Moskvada S’’ezde 4 mïnwtta ne aytqanın kör. Ïnternette tur ğoy tayğa tañba basqanday sol jerden Kolbïndide köresiñ.

    Jawap jazw
  7. Säke 10 Qañtar, 2017, 21:45

    «Na osnovanïï pokazanïya..Dekelbaeva» dep jazılıp tur ğoy. Endeşe nege sol qılmıstıq isti murağattan aldırıp, «pokazanïesin» körwge boladı ğoy. Sonda bäri belgili boladı.

    Jawap jazw
  8. Erlan Dekelbaev 10 Qañtar, 2017, 22:16

    Muxtar ağa! Mağan bäribir küye jağa almaysızdar! Qatelikteriñizdi moyındañızdar! Bosqa obalına qalasızdar!

    Jawap jazw
  9. Talap 10 Qañtar, 2017, 23:28

    Erlan qazaqta söz bar er azamat öz qolımen istegenin moynımen köteret degen, Jeltoqsan waqïğasınan keyin sottaw, birin biri satw, qwdalaw bastaldı, men sïyaqtı almatıdan şalğayda turatın oqwdan şıqqan jeltoqsanşılar köp, mende sol kezdegi AÉÏ diñ stwdenti edim, Men ol kezde 23 te bolatınmın, sındıra almadı, Sol menim üstime jazğandar äli jür, Muxtar ağa seniñ istegeniñniñ cïtasın jazıp otır ğoy Ïsabekov S.K., tyajelo ranennıy 18 dekabrya, bıl pomeşçen v tyuremnwyu bol’nïcw KGB. Protïv nego bılo vozbwjdeno wgolovnoe delo (sledovatel’ Egorov). Na osnovanïï edïnstvennogo pokazanïya drwgogo obvïnyaemogo – Dekelbaev E.A. – Ïsabekov oswjden vposledstvïï na 6 let lïşenïya svobodı.» Kezinde moynıña tüsken jükti kötere almağan öziñnen kör. Oraldan sälem. FB – ğı seniñde xatındı oqığam.

    Jawap jazw
  10. Erlan Dekelbaev 11 Qañtar, 2017, 10:34

    Muxtar ağa! Qudaydan qorıqsañızşı!

    Jawap jazw
  11. Maxambet 11 Qañtar, 2017, 11:45

    Muxtar ağa tek şındıqtı aytıp otır ğoy Erlan. Komïssïya qujatında tergewşi Egorov jazbasında bäri jazwlı tur ğoy

    Jawap jazw
  12. Janaşır 11 Qañtar, 2017, 14:26

    Jası kelgen son , osïrïp otırgan nemere şoberelerïne ozïn ,,Kazak xalkının bïr twar azamatı » ekenïn mangïlïkke kaldırgısı kelgen nakas adam eken. Jeltoksannın nagız janaşırları tïrï twrganda, bwl ïske asa koymas.

    Jawap jazw
  13. Gülbaxram Jünis 11 Qañtar, 2017, 15:54

    MWXTAR AĞANIÑ JAZIP OTIRĞANI AŞçI BOLSA DA – AYQIN ŞINDIQ!!! Munanda zor aqïqat paraqşaları aşılıp, bul aşçı aqïqattar jaylı Jeltoqsandıqtar da ÜNSIZ qalmas…!!! «Özgege or qazba – öziñ tüsesiñ» nemese «Kisi basındağı şoqtı ürlegenşe – öz basıñdağı boqtı tazala» degen naqıl sözderin ULI DANA-KEMEÑGER BABALAR eskerte aytıp-jazıp ketti emes pe???!!!

    Jawap jazw
  14. Äbil Jäken 11 Qañtar, 2017, 16:01

    Ey, jeltoqsanşılar-ay, 30 jılğa sozılğan «jırlarıñ» endi neşe jılğa sozılar eken. Şaxanov pen Dekelbaev o basta özara şıdammen söylesip, tüsiniswleri kerek edi, endi, mine, köpti w-şwğa saldı. Sottaspay toqtaytın Dekelbaev joq, – uyat-aq! Naqtı biletin jeltoqsanşılar, Oljas Süleymenov: «Qalamaqıma 8 jeltoqsanşığa päter satıp äperdim» depti, Ortalıq kitapxanadağı bıltırğı kezdeswinde. Sonısı ras pa, aqınnan päter alğan kimder barsıñdar! Älde ol da «jeltoqsan jırın» özinşe jazıp jür me? Äytewir, anağan da, mınağan da «keyipker» bola bermey,, oylansañdarşı! :oilanu:

    Jawap jazw
    • Gülbaxram Jünis 11 Qañtar, 2017, 18:42

      Ïya ras biraq 8 /segiz/ kisi degeni jalğan, 1 ğana kisige kömektesken, «tağı da 6-kisige beremiz» dep … artınan mañaylarına jwıtpay, esiginiñ aldına «oxrana» qoyıp «Ya çto vam ob’’yazan» dep basın alıp qaşıp «quyırşığın» ustatpay ketken ol «Oljas-Aljas»!!! Ol Fond «Soros-Qazaqstan» /Amerïkanıñ/ Semey-Nevada qozğalısına berilgen qarjılar közin oñdı-soldı «paydalanw » jolındağı közboyawşılıq «dünïe» edi… EEEEEE …. Jeltoqsannıñ atın jamılıp… talaylar talay dünïe jasağan… jasap ta jürgender älide barşılıq…

      Jawap jazw
  15. Qazaq üni 11 Qañtar, 2017, 16:58

    Muxtar Ağanıñ ULTIMIZDIÑ BIRTWR ULI EKENIN, SANASI TÜZW, BOYINDA QAZAQ BABAMNIÑ ARI-RWXI, NAMISı BAR ÄRBIR QAZAQ JAN TÄNIMEN SEZINEDI JÄNE ANIQ BILEDI!!! BÜKIL TÜRKI ÄLEMI MOYINDAĞAN QAZAĞIMNIÑ ULI AQININA, keybir teksiz-jağımpaz-qorqaq nemelerdiñ til tïgizwi QAZAQ ULTINIÑ ÖŞPES QASIRETINE AYNALĞAN sol bayağı 37-şı jıldıñ jañğırığı ğoy! Sol kezde de osınday jandardıñ azğın-satqındığımen qanşama QAZAQ ULTINIÑ QAYMAĞI SILINIP ALINDI!? Keşegi Qasïetti jerimiz üşin bas kötergen jandardı, qabağan baylawlı töbettey qawıp, ustap,sottağan boyında ultımızğa degen eşqanday sezimi joq jandar qaydan şıqtı?? Mine,bul qazaqtı birtutas ult qılıp uyıtpaw üşin jasalıp jatqan josparlı şaralardıñ nätïjesiniñ biri ğana.Qaşan, ärbir qazaq azamatı «ÄR QAZAQ MENIÑ JALĞIZIM» degen RWXTI SÖZDI öz boyına, januyasına, urpağına siñirmeyinşe biz el bolmaymız!!!

    Jawap jazw
  16. Qolqoyusız 11 Qañtar, 2017, 17:21

    Komïssïyanıñ 22 adamı bılay qalıp, tek Muxtar Şaxanovqa tïiswine qarağnada Dekelbaevtıñ artında jasırın küşter turğan sïyaqtı..

    Jawap jazw
  17. Saltanat 11 Qañtar, 2017, 17:23

    Xalıq aqını jäne batırı Muxtar Şaxanovtan qoldarıñdı tartıñdar!

    Jawap jazw
  18. Düysenbek Ayaşulı. 11 Qañtar, 2017, 19:24

    . Xanğa bardım, xan tappadı minimdi, Bïge bardım bï tappadı minimdi. Öz awlımdağı ïtke bersin künimdi degendey aw. Muqtardıñ külli türki jurtındağı abıroy bedeli tawdan da bïik. Öz qazağımız ğoy, mundaydı aytatın.

    Jawap jazw
  19. Wmït 11 Qañtar, 2017, 22:00

    Eroan Dekelbaev nedegen adamsın namısın jok.Endı bartn koyıp Mwxtar aga tïıstınba.segde ar wyyat ’arma dokkwment dalel dep otırgoy şın manïnde kommïssïya wakında nege dvleldemedın.Kwdaydan sen korık senïde mwsman leydaw. esındeme bwtkïl deltoksandıktar 2016j akïmşïlï kte medal’ bergende sen bas tartın almaymındep. Artınan 2 jetıde akïmşïlïk barıp arız apvrdın medal’dı berïnïz dep sagan o’kaz berlï. Sodangeyın 5 jıl jaşçıp 2016 dekabre vnwt pol. sagan omırawna taktı. Er adam ekï solemeydı dewşedı atvm.Sonda sen kïm boldın. Ol azdayak Bakgasarayda 14 dekabrde Bakgasaaayda aykay şıgardın men rejïssermın dep.Kaldıbay aga alï tïrï.Sonı mwtpa. ïşkanday bïlïmın jok.

    Jawap jazw
  20. sabït 14 Qañtar, 2017, 14:41

    Qurmetti Qazaqstandıqtar. Meni Muxtar Şaxanov ağamızben, Erlan Dekelbaev bawırımızdıñ ortadağı kelispewşilik, ayqay, ökinişke oray qattı renjitip otır. Özderiñiz bilesizder Muxtar ağa Qazaq Xalqınıñ batırı, aqını, Jeltoqsan köterilisine eñbegin sinirgen, toqıraw kezinde Jeltoqsandıqtardı qorğamaq tügili olar twralı aytwğa qorqatın zamanda sol sottalğan jigitterdi, qızdardı aqtap şıqqan EL AZAMATI. Feysbwkka pikirin jazğan azamattarğa aytarım, Sizder Erlan bawırımnıñ batırlığın bilmeysizder Sol kezde Alanğa şığıp QAZAQTAR jasasın degen üşin altı jılğa qalıq jawı dep qamalğan jigit. Men tağıda aytamın Erlan meni satqan emes, Meniñ /prïgovor/ Ayıptaw qağazımda satqan azamattar Qarjawbaev pen Gïrïn jazılğan. Solardıñ kwä retinde bergen tüsiniktemeleri boyınşa, meni tört jılğa qalıq jawı dep sottağan. Men Erlan bawırımmen türmede tanısqanmın, oğan deyin bir birimizdi tanımaq tügili bilmeytin edik. Ol meniñ qandas bawırımday bolıp ketken jan, egerde satqın bolğan jağdayda, sol mezgilde, türmede jatqandaq mälim bolar edi. Pikir jazwşı azamattarğa qoyatın surağım bar, Sizder otız jıldıñ işinde Jeltoqsanda sottalğan toqsan toğız bawırlarımızdı är qaysınıñ ömir tarïxın, olardıñ körgen qorlığın bilesizder me?. Käzirgi kezde toqsan toğız bawırımızdan qalğanı alpısqa jeter jetpes barlığınıñ densawlığı joq jıldan jılğa azaymasaq köbeymeydi. Sondıqtan pikirleriñizdi durıs bağıtqa dostastırwğa şaqırıñızdar. Elimiz tınış bolsın densawlıqtarıñız mıqtı bolsın.

    Jawap jazw

Pikir jazw

Siz ne deysiz?
*

 aaa aaa aaa aaa aaa aaa aaa aaa aaa aaa Köñil küy beyneler avtorı: IMKAZ.kz.